Hoe werkt schakelen in een Citroën 2CV?

Wie voor het eerst achter het stuur van een Citroën 2CV plaatsneemt, ziet vrijwel direct iets bijzonders. De versnellingspook staat niet op de vloer en ook niet op de gebruikelijke plek naast het stuur. In plaats daarvan steekt er een dunne metalen stang uit het dashboard, met aan het uiteinde een eenvoudig knopje.

Het lijkt een beetje op de steel van een paraplu.

Voor veel mensen is het schakelen daarom het spannendste onderdeel van hun eerste rit in een Eend. Toch valt dat in de praktijk erg mee. Het systeem ziet er ongewoon uit, maar zodra je begrijpt hoe het werkt, blijkt het verrassend logisch te zijn.

Na een korte uitleg rijd je meestal al snel ontspannen weg.

Bij moderne auto’s bevindt de versnellingspook zich meestal tussen de voorstoelen. Bij de Citroën 2CV komt de pook horizontaal uit het dashboard.

Dat heeft alles te maken met de eenvoudige en praktische manier waarop de auto werd ontworpen. De versnellingsbak bevindt zich voorin de auto, vóór de motor. Met een horizontale stang kon Citroën de versnellingspook vrijwel rechtstreeks met de versnellingsbak verbinden.

Daar waren geen ingewikkelde kabels of grote schakelmechanismen voor nodig.

Het leverde bovendien extra ruimte op in het interieur. Doordat er geen grote middentunnel en versnellingspook op de vloer nodig waren, bleef de vloer van de 2CV eenvoudig en vrijwel vlak.

Precies zoals je van een Eend mag verwachten: simpel, licht en slim bedacht.

De 2CV heeft vier versnellingen vooruit en één achteruit. Het schakelpatroon wijkt alleen behoorlijk af van wat de meeste bestuurders gewend zijn.

Bij een moderne handgeschakelde auto beweeg je de pook meestal door een herkenbaar H-patroon. Bij de 2CV duw, trek en draai je de pook.

De standen zijn als volgt:

• de eerste versnelling zit links naar achteren;

• de tweede versnelling zit recht naar voren;

• de derde versnelling zit recht naar achteren;

• de vierde versnelling bereik je door de pook naar rechts te draaien en naar voren te duwen;

• de achteruit zit links naar voren.

Op papier lijkt dat misschien ingewikkeld. Achter het stuur voelt het al snel een stuk natuurlijker.

De tweede en derde versnelling liggen namelijk recht tegenover elkaar. Dat zijn tijdens een normale rit de versnellingen waartussen je het meeste schakelt. Je hoeft de pook dan alleen naar voren of naar achteren te bewegen.

Om vanuit de neutrale stand de eerste versnelling te kiezen, draai je de versnellingspook naar links en trek je hem naar je toe.

De eerste versnelling gebruik je vooral om vanuit stilstand weg te rijden. Zodra de Eend eenmaal rolt, schakel je meestal vrij snel door naar de tweede versnelling.

Vanuit de eerste versnelling duw je de pook naar voren. De pook gaat vanzelf langs de neutrale stand en komt vervolgens in de tweede versnelling terecht.

Daarna trek je de pook recht naar achteren voor de derde versnelling.

Het belangrijkste is dat je niet te veel kracht gebruikt. Een 2CV laat zich het prettigst bedienen met rustige en duidelijke bewegingen. Hard aan de pook trekken of duwen is nergens voor nodig.

De vierde versnelling is waarschijnlijk de stand waar nieuwe bestuurders het meest aan moeten wennen.

Vanuit de derde versnelling duw je de pook eerst richting de neutrale stand. Daarna draai je hem naar rechts en duw je hem verder naar voren.

De pook maakt daardoor als het ware een kleine draaibeweging.

Bij sommige 2CV’s wordt de vierde versnelling op het schakelschema aangeduid met een cijfer 4. Bij oudere uitvoeringen kan daar ook de letter S staan. Die letter stond oorspronkelijk voor surmultipliée, een versnelling waarmee het motortoerental bij hogere snelheid werd verlaagd.

In de praktijk gebruik je hem gewoon als vierde versnelling.

Zodra je de beweging een paar keer hebt gemaakt, gaat het bijna vanzelf.

De achteruit bevindt zich tegenover de eerste versnelling.

Vanuit de neutrale stand draai je de pook naar links en duw je hem naar voren. Daarmee komt de versnellingsbak in de achteruit te staan.

Het is belangrijk dat de auto volledig stilstaat voordat je de achteruit inschakelt. De achteruitversnelling is niet gesynchroniseerd. Probeer je hem te kiezen terwijl de auto nog rolt, dan kan de versnellingsbak een krakend geluid maken.

Dat geluid betekent meestal niet direct dat er iets kapot is, maar wel dat de tandwielen nog niet netjes tegenover elkaar staan.

Rustig de koppeling intrappen, een moment wachten en daarna opnieuw proberen werkt meestal het beste.

Een moderne auto vertelt vaak precies wanneer je moet opschakelen. Op het dashboard verschijnt een pijltje en de motor is zo stil dat je nauwelijks hoort hoeveel toeren hij maakt.

Bij een 2CV werkt dat anders.

De Eend heeft geen moderne schakelindicator. Je luistert naar de motor en voelt hoe de auto reageert. Wanneer het motortje duidelijk meer toeren begint te maken, is het tijd om door te schakelen.

Je hoeft daarbij niet bang te zijn dat je het meteen verkeerd doet. De luchtgekoelde tweecilindermotor laat duidelijk horen wat hij nodig heeft.

Rijd je in een te hoge versnelling, dan voelt de auto wat futloos en begint de motor zwaarder te klinken. Rijd je in een te lage versnelling, dan maakt de motor juist veel toeren.

Na een paar kilometer leer je het geluid vanzelf herkennen.

Wie gewend is aan een moderne auto, schakelt soms wat te vroeg door. Moderne motoren hebben veel vermogen bij lage toerentallen. De motor van een 2CV heeft juist wat meer toeren nodig.

Dat betekent dat je de versnellingen gerust iets langer mag gebruiken.

Vooral bij het optrekken, tegenwind of een oplopende weg is het verstandig om niet te snel naar de volgende versnelling te gaan. In een te hoge versnelling moet het kleine motortje namelijk onnodig hard werken.

Laat de motor rustig toeren maken en schakel pas door wanneer de auto daar klaar voor voelt.

Een Eend heeft geen haast. Dat geldt voor de bestuurder, maar ook voor de versnellingsbak.

Ook terugschakelen gaat het prettigst wanneer je de auto even de tijd geeft.

Trap de koppeling volledig in, haal de pook rustig uit de versnelling en kies daarna de lagere versnelling. Laat de koppeling vervolgens geleidelijk opkomen.

Wanneer je snelheid nog relatief hoog is, kan het helpen om de koppeling extra rustig te laten aangrijpen. Zo voorkom je dat de auto plotseling afremt op de motor.

De eerste versnelling gebruik je in principe alleen vanuit stilstand of wanneer je stapvoets rijdt. Tijdens normaal rijden schakel je meestal niet terug naar de eerste versnelling.

Voor een bocht of kruising is de tweede versnelling vaak laag genoeg.

Geen twee klassieke 2CV’s schakelen precies hetzelfde.

De ene versnellingspook beweegt heel licht, terwijl een andere iets meer begeleiding nodig heeft. Ook de koppeling kan per auto anders aanvoelen. Dat heeft te maken met leeftijd, afstelling, onderhoud en het karakter dat iedere oldtimer in de loop der jaren heeft opgebouwd.

Dat betekent niet dat er iets mis is met de auto.

Het hoort juist een beetje bij het rijden in een klassieker. Je moet elkaar even leren kennen. De bestuurder leert wat de Eend prettig vindt en de Eend laat duidelijk merken wanneer een beweging te snel of te onrustig wordt uitgevoerd.

Bij Toer Eend Friesland leggen we voor vertrek precies uit hoe de versnellingspook en koppeling van jouw Eend aanvoelen. Je hoeft dus niet zelf uit te zoeken waar de versnellingen zitten.

We rijden het schakelen samen even door, zodat je met vertrouwen op pad kunt.

Voor veel huurders is het de eerste keer dat ze in een Citroën 2CV rijden. De bijzondere versnellingspook ziet er in eerste instantie ingewikkelder uit dan hij werkelijk is.

Na een paar keer oefenen valt meestal alles op zijn plaats:

Eerste versnelling: draaien en trekken.

Tweede versnelling: naar voren.

Derde versnelling: naar achteren.

Vierde versnelling: naar rechts draaien en naar voren.

Achteruit: naar links draaien en naar voren.

Daarna hoef je er nauwelijks nog bewust over na te denken.

Het schakelen wordt onderdeel van de ervaring. Juist doordat je iets actiever met de auto bezig bent, voelt het rijden bijzonderder dan in een moderne auto.

In een moderne auto worden veel handelingen ongemerkt overgenomen. De motor kiest het ideale toerental, de automaat bepaalt de versnelling en allerlei systemen corrigeren de bestuurder.

In een 2CV gebeurt bijna alles mechanisch.

Je trapt zelf de koppeling in, kiest bewust een versnelling en luistert naar de motor. Iedere schakelbeweging heeft een duidelijk resultaat. Daardoor heb je bij een lage snelheid toch het gevoel dat je echt aan het autorijden bent.

Dat is een belangrijk deel van de charme.

Je hoeft niet snel te rijden om plezier te hebben. Een rustige Friese binnenweg, het dak open en het karakteristieke geluid van de tweecilinder zijn vaak al genoeg.

Na een dag rijden voelt de vreemde versnellingspook meestal helemaal niet vreemd meer.

Sterker nog: veel bestuurders vinden het schakelen aan het einde van de dag juist een van de leukste eigenschappen van de Eend.

Voor vertrek nemen we rustig de bediening van de Citroën 2CV met je door. We leggen het schakelpatroon uit, oefenen het wegrijden en zorgen dat je vertrouwd bent met de auto.

Daarna kun je in je eigen tempo Friesland ontdekken.

Want schakelen in een Eend is misschien even anders, maar juist dat maakt de eerste kilometers zo leuk.